Εις την εξέτασιν του προσώπου του Αμλέτου επροχωρήσαμεν συνθετικώς
όπως από τα διάφορα διαδοχικά ψυχικά φαινόμενα δυνηθώμεν να
εισέλθωμεν εις τον βαθύτατον λόγον, εις το αληθινόν αίτιον, το
οποίον γεννά τόσους δισταγμούς, τόσας αντιφάσεις και τόσας
ανωμαλίας εις όλην την πορείαν του. Αναμφιβόλως δύο διαθέσεις
συνυπάρχουν και συγκρούονται εις την ψυχήν του, η μεν φανερά, και
αυτή είναι η ορμή προς την εκδίκησιν, η ζωηρά συναίσθησις της
υποχρεώσεως να εκτελέση την προσταγήν του πατρός του, η δε
απόκρυφος και ομοίως ισχυρά, η οποία εις το πείσμα της θελήσεώς
του απ' αρχής μεσολαβεί μεταξύ αποφάσεως και εκτελέσεως, και
παραλύει πάσαν σκέψιν, ματαιόνει οιανδήποτε σκόπιμον ενέργειαν.
Όταν ο άνθρωπος έχει την θέλησίν να πράξη τι και δεν μεταβαίνει
εις την πράξιν από αιτίαν εις αυτόν ανεξήγητον, η εσωτερική τούτη
εναντίωσις προς την βούλησίν του πρέπει εξ ανάγκης να προέρχεται ή
από κάποιαν οργανικήν του έλλειψιν, η οποία τον καθιστάνει
ανίκανον προς πάσαν θετικήν πράξιν, ή από την πνευματικήν του
υπόστασιν καθ' εαυτήν, η οποία, αν και μη αφυής προς την
ενέργειαν, όμως από την φύσιν επλάσθη και από την μόρφωσιν έγινε
τοιαύτη, ώστε δεν στέργει ωρισμένην τινά πράξιν, διότι ενέχει
έννοιαν ασύμφωνον προς τα αισθήματά του και τας ιδέας του. Το
πρώτον είναι φυσική αδυναμία, την οποίαν η φιλαυτία μας ή δεν
αναγνωρίζει παντάπασι ή δεν ομολογεί προς τον εαυτόν της· το
δεύτερον είναι ηθική δύναμις υπερτάτη, της οποίας δεν έχομεν πλήρη
την επίγνωσιν, διότι αποτελεί αυτήν την πνοήν, αυτήν την ρίζαν της
υπάρξεώς μας. Μίαν οργανικήν αδυναμίαν ευρίσκουν εις τον χαρακτήρα
του Αμλέτου σχεδόν όλοι οι Κριτικοί, και όσοι σύμφωνοι με τον
Goethe αποδίδουν την απραξίαν του εις την στέρησιν της ηρωικής
ιδιότητος αναγκαίας διά τα μεγάλα κατορθώματα, και όσοι, κατά την
γνώμην του Coleridge και του Schlegel, ισχυρίζονται ότι υπερβολική
ανάπτυξις της σκεπτικής δυνάμεως εις τον Αμλέτον ατονίζει την
ενεργητικήν, και ακόμη όσοι υποστηρίζουν ότι απαισιόδοξος διάθεσις
προερχομένη από την απελπιστικήν ιδέαν, την οποίαν αυτός
εσχημάτισε περί της ανθρωπότητος, παριστάνει εις το πνεύμα του
οιονδήποτε ανθρώπινον έργον άσκοπον και μάταιον. Άλλοι Κριτικοί
ευρίσκουν τον λόγον της ηθικής αμηχανίας του Αμλέτου εις την
δυσκολίαν της αποστολής του· κατ' αυτήν την γνώμην, προς την
οποίαν κλίνει η κριτική της εποχής μας, ο Αμλέτος στενοχωρείται
από την σκέψιν ότι καλείται να τιμωρήση κακούργημα το οποίον αυτός
μόνος γνωρίζει, ώστε, εάν φονεύση τον φονέα του πατρός του, θα
εκτελέση δικαίαν πράξιν, την οποίαν όμως δεν δύναται να
δικαιολογήση εις τα όμματα του κόσμου.
22.
Κατά την κρίσιν μας ούτε η θυμική δύναμις εις τον Αμλέτον είναι
ελλιπής, ούτε η διανοητική πάσχει, ως είπαν, από υπερτροφίαν προς
βλάβην εκείνης, ούτε λόγοι φύσεως καθαρώς ηθικής ή εξωτερικής
εκτιμήσεως αποτελούν το πρόβλημα της συνειδήσεως του Αμλέτου.
Μικρόψυχος δεν είναι ο άνθρωπος, ο οποίος, ως ο Αμλέτος, ποτέ δεν
υποχωρεί απέναντι του κινδύνου, και ατρόμητος αντιμετωπίζει τον
θάνατον· ανίκανος εις πράξιν μελετημένην δεν είναι ο άνθρωπος, ο
οποίος με πρακτικώτατον νουν μορφόνει σχέδιον και το εκτελεί, ως
πράττει ο Αμλέτος όταν επινοεί και θαυμασίως παρασκευάζει το
στρατήγημα της σκηνικής παραστάσεως, εις το οποίον και επιτυγχάνει
τον σκοπόν του, και όταν με τόσην οξυδέρκειαν, με τόσην ψυχρότητα,
όχι μόνον μηδενίζει τα επίβουλα τεχνάσματα του αντιπάλου του αλλά
και τα στρέφει εναντίον των οργάνων του. Η φύσις του Αμλέτου είναι
ακεραία, είναι ολομερής, και αυτή ακριβώς η εντέλεια του
οργανισμού του ευρισκομένη εις απότομον αντίθεσιν προς τον
πραγματικόν κόσμον, όπου καλείται να αναπτυχθή, αποτελεί την
ατυχίαν του. Αλλά η θέσις του τότε γίνεται αληθώς τραγική, όταν
σιδηρά ανάγκη τον βιάζει, όχι μόνον να έλθη εις άμεσον σχέσιν με
κόσμον αντιπαθή προς αυτόν, αλλά και αυτού μέσα να αναδεχθή αγώνα,
τον οποίον δεν δύναται να φέρη εις πέρας ειμή εάν αποχωρισθή από
τον εαυτόν του, ειμή εάν αφομοιωθή προς ό,τι είναι ουσιωδώς
αναίρεσις των ιδεών και των αισθημάτων του.
23.
Διά να δημιουργήση τοιαύτην θέσιν ο ποιητής εφευρίσκει δραματικόν
όργανον τοιούτον ώστε να έχη δύναμιν ακαταμάχητον εις την ψυχήν
του Αμλέτου. Αυτή η ψυχή του πατρός του, αν και βασανίζεται εις
τον άλλον κόσμον διά να καθαρισθή, υπερβαίνει τον φραγμόν, οπού
έπρεπε αιωνίως να την χωρίση από τα ανθρώπινα πάθη, και προ πάντων
από την μνησικακίαν, και έρχεται να ανακαλύψη εις τον υιόν του την
μυστικήν δολοφονίαν και να ζητήση εκδίκησιν. Τούτη η φωνή από τον
άλλον κόσμον πιάνει τον Αμλέτον από τα βαθύτερα και ιερώτερα
αισθήματα, και του επιβάλλει ως υπερτάτην υποχρέωσιν την φονικήν
ανταπόδοσιν. Λαμβάνει και δέχεται την εντολήν να μη συγχωρήση ώστε
ο αδελφοκτόνος να εξακολουθή να ατιμάζη τον θρόνον και να μολύνη
την βασιλικήν κλίνην της Δανίας· και τούτο πώς άλλως κατορθόνεται
παρά με τον φόνον του ενόχου; Διά μίαν στιγμήν ο Αμλέτος νομίζει
ότι δύναται να δώση εις την μονομερή αυτήν αποστολήν καθολικωτέραν
ευγενή σημασίαν, πιστεύει ότι, με το να εκτελέση τοιαύτην
προσταγήν του πατρός του, δύναται να φέρη την αποκατάστασιν του
Δικαίου, την ανόρθωσιν του ηθικού Νόμου·
Εξαρθρώθη ο καιρός· της μοίρας πείσμα ω πόσο
πικρόν, εγώ να γεννηθώ να τον διορθώσω.
Αλλά απέναντι της γενικής διαφθοράς, οπού είναι η γεννητική αιτία,
όχι το αποτέλεσμα, του ωρισμένου κακουργήματος, τι σημαίνει η
πτώσις του μεγάλου ενόχου; πόθεν θα πεισθή ο Αμλέτος ότι με το να
κάμη φόνον θα επιτύχη, έστω και μακρόθεν, τον σκοπόν προς τον
οποίον τείνει η ενθουσιώδης, η εξημερωτική ψυχή του; Ή μήπως
δύναται να καθησυχάση την συνείδησιν του, να εξαγνίση την πράξιν
του, με την πεποίθησιν ότι με αυτήν επιβάλλει τιμωρίαν; αλλά
δύναται ο άνθρωπος να αντιποιηθή θέσιν δικαστού άμα και τιμωρού
απέναντι των ομοίων του; δύναται να πράξη αυτοβούλως ως άτομον
ό,τι μόλις του συγχωρείται να πράξη ως αντιπρόσωπος της κοινής
συνειδήσεως; Ή μήπως δύναται ο Αμλέτος να παραδοθή εις την
μυστηριακήν πίστιν ότι αυτός είναι το προωρισμένον όργανον της
Θείας Δίκης; Τοιαύτην παθητικήν κατάστασιν δεν αποδέχεται ψυχή
μεγάλη, ως εκείνη του Αμλέτου, ενόσω έχει ακόμη πλήρη την
συναίσθησιν της ανθρωπίνης αυτεξουσιότητος, μία ψυχή διά την
οποίαν μόνον η ελευθέρα θέλησις και η πεφωτισμένη συνείδησις είναι
ασφαλείς οδηγοί πάσης ενεργείας. Και αφού η προκειμένη πράξις δεν
στηρίζεται εις την πεποίθησιν, η οποία διά να ήναι αληθής πρέπει
να απορρέη από τον Λόγον, η πράξις αυτή μένει γυμνή, με μόνον τον
άλογον και άγριον χαρακτήρα προσωπικής εκδικήσεως, και άλλο δεν
είναι παρά εφαρμογή του δόγματος της φονικής ανταποδόσεως.
24.
Και το δόγμα τούτο ανήκει εις τον πατέρα του Αμλέτου ως
αντιπρόσωπον βαρβαρικής και προληπτικής εποχής, όπου εβασίλευεν η
άλογος βία και η χειροδικία· τούτη η ιδέα έρχεται έξωθεν και
φυτεύεται εις την ψυχήν του Αμλέτου, αλλά δεν ριζοβολεί αυτού
μέσα, ώστε μένει πάντοτε ξένη εις την συνείδησιν του, ευρίσκει
αντίστασιν εις το υψηλόν και εξευγενισμένον πνεύμα του, όπου δεν
έχει θέσιν ό,τι αναιρεί το Αγαθόν και το Αληθές. Αλλά δεν δύναται
ο Αμλέτος να ανεύρη τον λόγον της εσωτερικής αντιδράσεως, να
διακρίνη το ψυχολογικόν αίτιον των δισταγμών του· η ιδέα της
εκδικήσεως, όπως του επεβλήθη, έχει όλην την όψιν της Αληθείας,
διότι προέρχεται από τον άφθαρτον κόσμον, από τον κόσμον του
Αληθούς, και διότι έχει ως ερμηνευτήν την συμπαθεστέραν διά τον
Αμλέτον φωνήν, την φωνήν αδικημένου πατρός· και ιδού αυτή η ιδέα
μεταβάλλεται εις πεποίθησιν, εις συναίσθησιν καθήκοντος, οπού του
αφαιρεί μέρος της ελευθερίας του πνεύματος του. και δεν συγχωρεί
εις την διανοητικήν δύναμιν, εις την κρίσιν του, να αναλάβη την
εξουσίαν της, όπως κατανοήση ελευθέρως το προκείμενον ηθικόν
πρόβλημα και καταστήση φανερόν εις την συνείδησίν του τον
χαρακτήρα της μελετωμένης πράξεως, ώστε να δαμάση την θυμικήν
δύναμιν, η οποία κυριεύεται από φοβεράν προκατάληψιν και θέλει να
αποτινάξη τον χαλινόν του Ανωτέρου Λόγου. Και συμβαίνει εις τον
Αμλέτον, εις την διάρκειαν του εσωτερικού του αγώνος, να του
παρουσιάζεται η Αλήθεια ως μετημφιεσμένη με τον τύπον του
σοφίσματος και της ειρωνείας, όταν αμφιβάλλει περί του οράματος
και φοβείται μήπως ο Πειρασμός έπλασε την υπερφυσικήν εκείνην
εμφάνισιν διά να τον παρασύρη εις άδικον πράξιν, και τοιαύτη
αμφιβολία, ενώ είναι πρόφασις προς αναβολήν, είναι και έμμεσος
αντίληψις της εννοίας, την οποίαν ενέχει καθ' εαυτήν η φονική
ανταπόδοσις· και όταν αποδίδει τους φονικούς στοχασμούς του εις τα
μιάσματα του Άδου και τους εγκαταλείπει διά να μεταβή εις την
μητέρα του· και όταν, εμπρός εις τον προσευχόμενον ένοχον,
λεπτολογεί περί εκδικήσεως και διά να αποφύγη και πάλιν την
εκτέλεσιν της πράξεως, με υπερτάτην ειρωνείαν χαρακτηρίζει την
εκδίκησιν, το δόγμα του μίσους, το οποίον με αδυσώπητον λογικήν
απαιτεί όχι μόνον αίμα αντί αίματος, αλλά και κόλασιν αντί
κολάσεως. Και ότι αυτά τα διανοήματα, προερχόμενα από την ανωτέραν
των ψυχικών δυνάμεων, μένουν πάντοτε εις κατάστασιν ενθυμημάτων
και δεν μεταβάλλονται εις συλλογισμούς, τούτο ακριβώς αποτελεί την
πλαστικότητα του προσώπου του Αμλέτου· εάν αυτός είχε καθαράν
συνείδησιν του υψηλού λόγου, οπού τον σταματά εις το βάραθρον της
φονικής ανταποδόσεως, η εσωτερική πάλη αμέσως ήθελε παύση· εάν ο
Αμλέτος επρόφερε σκέψεις περί του ηθικού του προβλήματος, θα
παρίστανε πρόσωπον ηθικολόγου ή φιλοσόφου, δεν θα ήταν πλάσμα
ποιητικόν. Το δε ύψος του Αμλέτου συνίσταται κυρίως εις τούτο ότι,
είτε ως κοινός άνθρωπος επιζητεί την εκδίκησιν, διά να εκπληρώση
καθήκον, είτε ως ανώτερος άνθρωπος την αποστρέφεται, αυτός
λησμονεί, εξαφανίζει την ιδίαν ατομικότητα ή απέναντι του
καθήκοντος ή απέναντι του Ανωτέρου Λόγου.
25.
Κατ' αυτήν την έννοιαν μόνον αληθεύει του Goethe η κρίσις ότι «εις
τον Αμλέτον εφορτώθη βάρος το οποίον αυτός ούτε να βαστάση δύναται
ούτε ν' αποβάλη». Η ψυχή του σπαράσσεται βασανιζομένη από
τρομακτικήν σύγκρουσιν μεταξύ του καθήκοντος προς τον εαυτόν του
και της ανάγκης, την οποίαν εδέχθη ως καθήκον, να ικανοποιήση τον
αδικημένον πατέρα του· ευρίσκεται απέναντι φοβερού διλήμματος ή να
αναιρέση τον εαυτόν του, να διαψεύση τα ευγενέστερα, τα κυρίαρχα
ιδιώματα της ψυχής του, ή να παραβή ένα νομιζόμενον καθήκον, διά
να μη χάση διά πάντοτε τον ηθικόν και πνευματικόν θησαυρόν του. Το
αδιέξοδον της θέσεώς του στενοχωρεί τόσον τον Αμλέτον ώστε αυτή
του η αδημονία τον εισάγει εις νέαν ψυχολογικήν κατάστασιν, η
οποία θα καταστήση σοβαρώτερον και δεινότερον το εσωτερικόν του
μαρτύριον. Απ' αρχής το απαίσιον θέαμα ενός κόσμου εξαχρειωμένου
είχε γεννήση μέσα του αίσθημα απογοητεύσεως, τον είχε βυθίση εις
την μελαγχολίαν και έως ότου δεν ήταν αναγκασμένος να ζη μέσα εις
την μιασματικήν εξωτερικήν ατμοσφαίραν, ο Αμλέτος ημπορούσε να
καταφύγη και να εύρη ανάπαυσιν εις τον εσωτερικόν κόσμον, τον
οποίον εφώτιζεν ακόμη η πίστις εις την θείαν ουσίαν της ανθρωπίνης
φύσεως, η πεποίθησις εις τον υψηλόν προορισμόν της· αλλά άμα
επιβλητική ανάγκη τον βάλλει εις σχέσιν με το Κακόν, του
παρουσιάζει σκοτεινόν πρόβλημα, το οποίον διχάζει την διάνοιάν του
και δυσοργανίζει την αρμονίαν των ψυχικών του δυνάμεων, τότε ο
Αμλέτος με φρίκην πρώτην φοράν απαντά το Κακόν και μέσα εις τον
καθαρόν αιθέρα του Πνεύματος, το βλέπει μέσα του υπό το σχήμα της
ατελείας, της αδυναμίας, της αντινομίας, της ακατανοήτου
αντιφάσεως, το αισθάνεται να πολιορκή την ψυχήν του, να σαλεύη από
τα θεμέλια ολόκληρον την ηθικήν του ύπαρξιν. Ο Αμλέτος
καταλαμβάνεται από πένθος καθολικόν, γίνεται απαισιόδοξος, διότι
βλέπει το Κακόν να εκτείνη το κράτος του και εις τον πραγματικόν
κόσμον και εις τον πνευματικόν καθώς εις την ψυχήν του Φαύστου του
Goethe, εις την ψυχήν του Αμλέτου στενάζει όλος ο πόνος της
ανθρωπότητος. Άρα δεν είναι αρχική προς την απαισιοδοξίαν τάσις
οπού παραλύει την ενεργητικήν δύναμιν του Αμλέτου, αλλά είναι η
ηθική του αμηχανία οπού δίδει τοιαύτην τροπήν εις το πνεύμα του.
26.
← 고전 원문 폴더
📄 고전 원문 · 그리스 · 프로젝트 구텐베르크
『Αμλέτος』
William Shakespeare · 번역 Iakovos Polylas
199,762자 (원문이 길어 앞부분만 · 전체 371,733자) · 저작권 근거: 저작자 모두 1898년 이전 사망(한국 저작권 보호기간 끝) · 원문 출처
내 자료함의 ‘📚 고전’ 글 폴더에 앞부분 2만 자가 담겨요. 회차 편집기의 ‘✦ 안드로메다 AI 이용하기 → 🖼️ 내 글·사진 분위기로 쓰기’에서 골라 이 고전의 분위기·문체를 참고해 쓸 수 있어요.